زمان تقریبی مطالعه: 9 دقیقه
 

فرقه ناجیه





هر دینی به خاطر برداشتهای مختلف گروههای خاص به شعب متعددی تقسیم شده است که در دین اسلام یک فرقه فرقه ناجیه است.


۱ - فرقه ناجیه



یکی از مشکلاتی که هر دین و آیینی با آن مواجه است، مسئله انشعاب در آن دین است؛ زیرا هر کس، یا گروهی برداشت خاص از آن دین، در سطح کلّی دارند، که نتیجه آن پدید آمدن فرقه ها و مذهب های مختلف در آن دین است. یهودیان به فرقه هایی از قبیل صدقیان و فریسیان و فرقه های دیگر متفرق شدند. در مسیحیت نیز فرقه هایی از قبیل کاتولیک، ارتدکس و پرتستان پدید آمد.
در اسلام نیز به نص پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله) بیش از امت های پیشین فرقه ها و مذهب ها پدید آمد. و از آن جا که می دانیم،از میان مذهب ها که برداشت های مختلف از یک دین است، تنها یک برداشت صحیح است و بقیه باطل، لذا هر مذهب در صدد آن است که مذهب خود را عین اسلام ناب، و به تعبیر دیگر عین دین بداند.
لذا برآنیم که مذهب حق را در بین مذاهب اسلامی، و به تعبیر روایی « فرقه ناجیه » جست و جو کنیم.

۱.۱ - امت هفتاد و سه فرقه


صاحبان صحاح و مسندها و مؤلفانِ در ملل و نحل، از پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) نقل کرده اند که فرمود: امت من بر ۷۳ گروه تقسیم می گردند: یک گروه آن در بهشت و ۷۲ فرقه در دوزخ قرار خواهند گرفت.
[۱] سنن ابی داود ج۳ ص ۱۹۸.
[۲] ، مسند احمد، ج۳، ص ۱۴۵.
[۳] سنن ابن ماجه، ج۲، ص ۳۶۴.
[۴] مستدرک حاکم، ج۱، ص ۱۲۸.
[۵] جامع الصغیر، ج۱، ص ۱۸۴.
[۶] در المنثور، سیوطی، ج۲، ص ۲۸۴.
[۷] صحیح ترمذی، ج۵، ص ۲۶.


۱.۱.۱ - راویان حدیث از صحابه


این حدیث را تعداد زیادی از صحابه نقل کرده‌اند؛ امثال: علی بن ابی طالب، ابی هریره، انس بن مالک، سعد بن ابی و قاص، صدی بن عجلان، عبد الله بن عباس، عبد الله بن عمر، عبدالله بن عمرو بن عاص، عمر و بن عوف مزنی، عوف بن مالک اشجعی، عویمربن مالک، معویه بن ابی سفیان، واثله بن اسقع.

۱.۱.۲ - تصحیح حدیث


حدیث به حدّی مورد توجه علمای شیعه و سنی قرار گرفته که عده ای از آنان در صدد تصحیح آن بر آمده اند؛ از جمله:
ناصر الدین البانی در (سلسله الاحادیث الصحیحه
[۸] سلسله الأحادیث الصحیحه، ج۱، ص ۳۶۱.
می نویسد: « این حدیث ثابت بوده و شکی در آن نیست».
و نیز علامه مناوی در « فیض القدیر »
[۹] فیض القدیر، ۲، ص ۲۱.
تصریح به تواتر آن دارد. و حاکم نیشابوری بعد از نقل این حدیث در «المستدرک علی الصحیحین» می گوید: « سند های این حدیث به حدی است که با آن می توان اقامه حجت نمود».
[۱۰] المستدرک علی الصحیحین،ج۱، ص ۳۶۱.
شاطبی در الاعتصام،
[۱۱] الاعتصام، سبحانی، ج۲، ص ۱۸۹.
و سفارینی در «لوامع الأنوار البهیه» این حدیث را تصحیح نموده اند. هم چنین ذهبی با احتیاطش در قبول احادیث، حدیث مذکور را تأیید کرده است.
[۱۲] تلخیص المستدرک، ج۱، ص ۱۲۸.


۱.۲ - تعیین فرقه ناجیه


مطلب اساسی در این حدیث، تعیین فرقه و گروه ناجی است، که در رایات به طور صریح به آن اشاره نشده است، لذا شیخ محمد عبده در تفسیر المنار می گوید: « هر طایفه و گروهی که اعتقاد به رسالت پیامبر اکرم دارد، خودش را از گروه و فرقه ناجیه می داند».
[۱۴] تفسیر المنار، محمدرشید رضا، ج۸، ص ۲۲۱ ـ ۲۲۲.
از همین رو، شایسته است که دلالت این حدیث را بررسی کرده و مصداق فرقه ناجیه را به دست آوریم؛ تا با پیروی از آن به سعادت اخروی نائل آییم.

۲ - فرقه ناجیه در پرتو احادیث



همان گونه که آیات قرآن یک دیگر را تفسیر می کنند، احادیث نیز می توانند مفسر هم باشند. با این بیان که مثلاً روایتی و لو از حیث مصداق مجمل است، ولی روایات دیگر مصداق آن را روشن کند. اکنون به برخی از روایاتی که بیانگر مصداق حدیث سابق است اشاره می کنیم:

۲.۱ - حدیث ثقلین


پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) فرمود: « ای مردم! همانا در میان شما دو شیء گران بها قرار می دهم که اگر به آن تمسک کنید هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا و عترتم، که همان اهل بیت من می باشند.»
[۱۵] صحیح ترمذی ج۵، ص ۶۲۱.

در این حدیث شریف که با سند های صحیح در مصادر فریقین وارد شده، پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) تنها فرقه نجات یافته از گمراهی را گروهی می داند که متمسک به قرآن و عترت پیامبر (صلّی الله علیه و آله) شده اند تا از این راه به سعادت دائمی نائل آیند.

۲.۲ - حدیث سفینه


پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) فرمود: « آگاه باشید! همانا مثل اهل بیتم در میان شما، همانند کشتی نوح است در قومش، هر کس که بر آن سوار شود نجات یابد و هر کس که از آن تخلف جست غرق شده و هلاک خواهد گشت.»
[۱۶] مستدر ک حاکم، ج۳، ص ۱۵۱.

این حدیث که با سند صحیح به حدّ تواتر در کتاب های شیعه و سنی وارد شده، دلالت دارد بر این که تنها فرقه ای اهل نجاتند که به اهل بیت پیامبر (صلّی الله علیه و آله) بعد از او پناه برده، و آنان را امام و مقتدای خود قرار دهند.

۲.۳ - حدیث امان


پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) فرمود: « ستارگان نگه دارنده اهل زمین از غرق شدن هستند. و اهل بیت من امان امت من از اختلافند، پس هرگاه گروهی از عرب با اهل بیتم مخالفت کنند بین آنها اختلاف افتاده و در نتیجه در زمره حزب ابلیس قرار می گیرند.
[۱۷] مستدرک حاکم، ص ۱۴۹.

در این حدیث شریف و صحیح السند، پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) مردم را به منظور پرهیز از اختلاف و تفرقه و ضلالت، به پیروی از اهل بیت (علیهم السّلام) دعوت کرده است، و پیروان اهل بیت را فرقه و گروه ناجی بر می شمارد.

۲.۴ - احادیث دوازده خلیفه


جابر بن سمره می گوید: از رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) شنیدم که فرمود: دوازده امیر در میان شما خواهند بود. سپس کلمه ای را گفت که من نفهمیدم، آن گاه از پدرم پرسیدم؛ پدرم گفت: پیامبر (صلّی الله علیه و آله) فرمود: همه آنها از قریش هستند.
[۱۸] صحیح بخاری، ج۴، ص ۳۴۷.
این حدیث دلالت دارد بر این که تنها فرقه و گروهی اهل نجاتند که تا روز قیامت دوازده امامی بوده و برای خود دوازده رهبر را برگزیده اند، و به طور حتم اینان غیر از شیعه دوازده امامی نیستند.

۲.۵ - احادیث بشارت بر شیعیان امام علی (علیه السّلام)


از اهل سنت ابن حجر هیتمی و دیگران نقل می کنند که بعد از نزول آیه: «اِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات اولالئِک هُم خَیرُ البَریّه» پیامبر (صلّی الله علیه و آله) خطاب به علی (علیه السّلام) کرده و فرمود! «مقصود از آیه، تو و شیعیان تو هستند.»
[۱۹] الصواعق المحرقه، ص ۹۶.
[۲۱] جامع البیان، طبری، ج۳۰، ص ۲۶۴.
در این حدیث و احادیث دیگر که به این مضمون از حضرت وارد شده، پیامبر اکرم( صلّی الله علیه و آله) فرقه شیعه را تنها فرقه ای معرفی کرده که مصداق « خیر البریّه» هستند.

۲.۶ - حدیث از علامه میر محمّد صالح


علامه میر محمّد صالح کشفی ترمذی در « مناقب مرتضوی » از کتاب بحر المناقب و مناقب ابن مردویه از زاذان (ره) نقل کرده که علی (کرم الله وجهه) فرمود:
« این امت به ۷۳ فرقه متفرق خواهند شد: ۷۲ گروه از آنان در آتش و یک فرقه در بهشت است،و آنان کسانی اند که خداوند در شأنشان فرمود: « و از خلقی که آفریدیم فرقه ای به حق هدایت می یابند و (از باطل همیشه) به حق بر میگردند.» آنگاه علی (علیه السّلام) فرمود: اینان من و شیعیان من هستند.

۳ - بررسی احادیث معارض



در برخی از روایات اهل سنت به خصوصیاتی از فرقه ناجیه اشاره شده است که مهم ترین آنها دو خصوصیت است:
۱. ابن ماجه روایتی نقل کرده و در ذیل آن چنین آمده که عرض شد: ای رسول خدا! « مَنْ هُمْ؟؛ آنها کیانند؟» حضرت (صلّی الله علیه و آله) فرمود: « الجماعه».
[۲۳] سنن ابن ماجه، باب افتراق الأمم، ج۲، ص ۴۷۹.

جواب ما از حدیث فوق این است که:
اولاً: قسم زیادی از روایات مشتمل بر عبارت پایانی که ابن ماجه نقل کرده نیست، و مطلبی با این اهمیت نمی تواند از بیان مصداقش خالی باشد.
ثانیاً: ضمیر «هم» در روایت به ۷۲ فرقه بر می گردد نه به فرقه ناجیه.
۲. در حدیث دیگری که ترمذی آن را نقل کرده، پیامبر(صلّی الله علیه و آله) فرقه ناجیه را این گونه تعریف کرده است: «... ما أنا علیه و أصحابی»؛
[۲۴] سنن ترمذی، ج۵، ص ۲۶، کتاب الإیمان، ح ۲۶۴۱.
آن فرقه ناجیه فرقه‌ای است که من و اصحابم در زمره آن می باشند. لکن این حدیث نیز از جهاتی قابل مناقشه است:
اولا:این زیادتیِ مصداق در برخی از نصوص نیامده است.
ثانیا: مراد به اصحاب یا تمام و یا اکثریت آنان است؛ احتمال اول باطل است، زیرا آنان بعد از پیامبر (صلّی الله علیه و آله) در اکثر مسائل اختلاف کردند. احتمال دوم، با آن که خلاف ظاهر حدیث است، اهل سنت به آن ملتزم نمی شوند، زیرا اکثر صحابه با خلیفه سوم مخالفت نمودند.
از همین رو، بسیار محتمل است که این ذیل را راوی افزوده تا برای تأیید و تقویت موقعیت صحابه باشد.

۴ - پانویس


 
۱. سنن ابی داود ج۳ ص ۱۹۸.
۲. ، مسند احمد، ج۳، ص ۱۴۵.
۳. سنن ابن ماجه، ج۲، ص ۳۶۴.
۴. مستدرک حاکم، ج۱، ص ۱۲۸.
۵. جامع الصغیر، ج۱، ص ۱۸۴.
۶. در المنثور، سیوطی، ج۲، ص ۲۸۴.
۷. صحیح ترمذی، ج۵، ص ۲۶.
۸. سلسله الأحادیث الصحیحه، ج۱، ص ۳۶۱.
۹. فیض القدیر، ۲، ص ۲۱.
۱۰. المستدرک علی الصحیحین،ج۱، ص ۳۶۱.
۱۱. الاعتصام، سبحانی، ج۲، ص ۱۸۹.
۱۲. تلخیص المستدرک، ج۱، ص ۱۲۸.
۱۳. تفسیر المنار، محمدرشید رضا، ج۸، ص ۱۹۴ و ۱۹۵.    
۱۴. تفسیر المنار، محمدرشید رضا، ج۸، ص ۲۲۱ ـ ۲۲۲.
۱۵. صحیح ترمذی ج۵، ص ۶۲۱.
۱۶. مستدر ک حاکم، ج۳، ص ۱۵۱.
۱۷. مستدرک حاکم، ص ۱۴۹.
۱۸. صحیح بخاری، ج۴، ص ۳۴۷.
۱۹. الصواعق المحرقه، ص ۹۶.
۲۰. الدر المنثور، سیوطی، ج۸، ص ۵۸۹.    
۲۱. جامع البیان، طبری، ج۳۰، ص ۲۶۴.
۲۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۱.    
۲۳. سنن ابن ماجه، باب افتراق الأمم، ج۲، ص ۴۷۹.
۲۴. سنن ترمذی، ج۵، ص ۲۶، کتاب الإیمان، ح ۲۶۴۱.


۵ - منبع



اندیشه قم.    



آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.